Ten piernik jest dla osób, które nie mają czasu na tradycyjne wielotygodniowe dojrzewanie ciasta, a chcą mieć wilgotny, pachnący miodem i korzennymi przyprawami wypiek na święta. Receptur kętrzyńskiego piernika krąży sporo i każdy dom ma swoją. Ta wersja opiera się na ciepłym cieście miodowym z orzechami i skórką pomarańczową, przekładanym powidłami śliwkowymi. Wystarczy jedna miska, garnek i keksówka. Najtrudniejsze jest czekanie, bo piernik najlepiej smakuje po kilku dniach.
Składniki na piernik kętrzyński
Ilości wystarczą na jedną keksówkę o długości ok. 30 cm (około 16 kawałków). Miód powinien być płynny, najlepiej wielokwiatowy albo spadziowy. Miody gryczane są bardzo wyraziste i łatwo przytłaczają przyprawy.
- 450 g mąki pszennej typ 500
- 250 g płynnego miodu
- 120 g cukru
- 100 g masła
- 200 ml mleka
- 2 jajka (rozmiar L)
- 1 łyżeczka sody oczyszczonej
- 1 łyżeczka proszku do pieczenia
- 1 łyżka kakao (niesłodzonego)
- 2 łyżki przyprawy do piernika (ok. 20 g)
- 100 g orzechów włoskich, grubo posiekanych
- 50 g kandyzowanej skórki pomarańczowej, drobno pokrojonej
- szczypta soli
- 200 g powideł śliwkowych (do przekładania)
- 100 g gorzkiej czekolady i 50 ml śmietanki 30% (do polewy)
Gotowa mieszanka przypraw do piernika jest wygodna, ale własna daje lepszy efekt. Wystarczy wymieszać cynamon, goździki, imbir, kardamon, gałkę muszkatołową i odrobinę pieprzu ziołowego, czyli więcej cynamonu i imbiru, a goździków tylko szczyptę.
Przygotowanie ciasta
- Keksówkę wyłożyć papierem do pieczenia, tak aby brzegi wystawały ponad formę. Ułatwi to wyjmowanie. Piekarnik nastawić na 170°C, grzanie góra-dół.
- W garnku z grubym dnem połączyć miód, cukier, masło i mleko. Podgrzewać na małym ogniu, mieszając, aż masło się rozpuści, a cukier rozpłynie. Nie doprowadzać do wrzenia.
- Masę zdjąć z palnika i odstawić na 15–20 minut, aż będzie letnia. Gorąca masa zetnie jajka i uaktywni sodę zbyt wcześnie.
- W dużej misce wymieszać mąkę, sodę, proszek do pieczenia, kakao, przyprawę do piernika i sól. Dodać orzechy oraz skórkę pomarańczową i dokładnie wymieszać, żeby bakalie obtoczyły się w mące i nie opadły na dno.
- Do suchych składników wlać letnią masę miodową, wbić jajka i mieszać mikserem na niskich obrotach lub drewnianą łyżką przez około minutę, do uzyskania gładkiego, gęstego ciasta. Powinno spływać z łyżki powoli, jak gęsty budyń.
- Ciasto przelać do formy i wyrównać wierzch. Keksówką lekko stuknąć o blat, aby wypuścić większe pęcherze powietrza.
- Piec 60–65 minut. Po 55 minutach sprawdzić drewnianym patyczkiem: powinien wyjść suchy lub z kilkoma wilgotnymi okruszkami. Jeśli wierzch za szybko brązowieje, przykryć go luźno folią aluminiową.
- Piernik zostawić w formie na 15 minut, potem wyjąć za papier i całkowicie ostudzić na kratce.
Ciasto jest dość ciężkie i wymaga dłuższego pieczenia na umiarkowanej temperaturze. Wyższa temperatura da przypieczoną skórkę i niedopieczony środek.
Świeżo upieczony piernik jest twardawy, lekko suchy i pachnie głównie mąką. Dopiero po kilku dniach w zamknięciu wilgoć z miodu wraca do ciasta, a przyprawy się „zaokrąglają”. Nie ma sensu go kroić tego samego dnia.
Dojrzewanie i przekładanie
Wystudzone ciasto owinąć w papier do pieczenia, a następnie w folię spożywczą lub włożyć do szczelnego pojemnika. Trzymać w chłodnym miejscu, nie w lodówce, bo tam szybciej wysycha. Minimum 3 dni daje wyraźną różnicę, a 5–7 dni to optimum.
Przekładanie powidłami i polewa
Po dojrzewaniu piernik przekroić poziomo na 3 warstwy, najlepiej długim, ząbkowanym nożem. Każdą warstwę posmarować cienko powidłami, najlepiej gęstymi, smażonymi bez dodatku żelatyny. Rzadkie powidła wsiąkają w ciasto i robi się z nich plama. Złożyć z powrotem, lekko docisnąć dłonią i odstawić na godzinę.
Polewę przygotować, podgrzewając śmietankę prawie do wrzenia i zalewając nią pokruszoną czekoladę. Po 2 minutach wymieszać na gładko i odczekać, aż zgęstnieje do konsystencji płynnego miodu. Rozsmarować na wierzchu i zostawić na 30 minut do stężenia. Piernik w wersji tradycyjnej można podawać także samą warstwą powideł lub bez polewy, wtedy lepiej wyczuwalne są przyprawy.
Wersja na szybko bez dojrzewania
Jeśli piernik ma być gotowy na następny dzień, pomaga dodatek 2–3 łyżek mleka lub soku pomarańczowego do ciasta i nasączenie upieczonego piernika. Wystarczy wymieszać 3 łyżki mocnej herbaty z łyżką miodu, a następnie posmarować przekrojone warstwy przed nałożeniem powideł. Tekstura będzie bardziej wilgotna, choć głębia smaku nie dorówna wersji dojrzewającej.
Typowe błędy przy pieczeniu piernika
Najczęstszy problem to zbyt gorąca masa miodowa. Ciasto wychodzi wtedy zbite, z tunelami i z gorzkawym posmakiem sody. Drugą pomyłką jest nadmiar przypraw. Dwie łyżki to maksimum, bo goździki i gałka przy dłuższym leżeniu stają się wyraźniejsze, a nie słabsze.
Piernik, który po upieczeniu opadł w środku, zwykle był wyjęty za wcześnie albo piekarnik otwierano w pierwszych 40 minutach. Jeśli zdarzy się, że ciasto jest zbyt suche po kilku dniach, pomaga kromka jabłka włożona do pojemnika na jedną noc.
Przechowywanie i wartości odżywcze
Niepokrojony piernik w papierze wytrzymuje w chłodnym miejscu około 2–3 tygodni. Po przełożeniu powidłami i polaniu czekoladą najlepiej zjeść go w ciągu tygodnia. Pojedyncze kawałki można zamrozić na 2 miesiące, a rozmrażać w temperaturze pokojowej, w folii.
Jeden kawałek (1/16 keksówki, z powidłami i polewą) to orientacyjnie:
- energia: ok. 310 kcal
- węglowodany: ok. 47 g
- tłuszcz: ok. 11 g
- białko: ok. 5 g
Wartości zależą od rodzaju powideł i grubości polewy. Bez polewy ciasto ma około 270 kcal na porcję.
