Ten przepis jest dla osób, które śledzie omijają, bo „za słone i za rybne”, oraz dla wszystkich, którzy chcą mieć na święta lub imieniny przekąskę bez niespodzianek. Delikatny smak zależy głównie od dobrego odmoczenia ryby i sparzenia cebuli, a sam olej tylko to podkreśla. Całość wymaga około 30 minut pracy, reszta to czekanie w lodówce. Po dobie śledzie są już dobre, po trzech dniach najlepsze.
Składniki na śledzie w oleju z cebulką
Ilości wystarczą na słoik o pojemności około 900 ml, czyli 6–8 porcji do chleba lub ziemniaków.
- 500 g filetów śledziowych solonych (matjas albo klasyczne solone, ok. 6–8 filetów)
- 2 duże cebule (ok. 350 g), najlepiej zwykłe żółte
- 250–300 ml oleju rzepakowego rafinowanego lub słonecznikowego
- 2 liście laurowe
- 5 ziaren ziela angielskiego
- 8–10 ziaren pieprzu czarnego
- 1 łyżeczka ziaren gorczycy (opcjonalnie)
- 1 łyżka soku z cytryny lub octu jabłkowego (opcjonalnie)
- 200–300 ml mleka do odmoczenia (opcjonalnie)
Odmoczenie śledzi, czyli podstawa delikatnego smaku
Woda czy mleko
Zimna woda wystarcza, jeśli śledzie są dobrej jakości i nie przesolone. Filety zalewa się wodą tak, żeby były całkowicie przykryte, i odstawia do lodówki na 2–3 godziny. Wodę warto wymienić po godzinie, bo po tym czasie robi się mocno słona i dalsze moczenie w niej niewiele daje.
Mleko działa łagodniej. Białka i tłuszcz mleczny „zaokrąglają” smak, a ryba robi się bardziej miękka i mniej wyrazista. Jeśli śledzie są bardzo słone, można zacząć od 1 godziny w wodzie, a potem przełożyć je do mleka na kolejną godzinę. Przy tym wariancie sól schodzi równomiernie, a ryba nie robi się wodnista.
Matjas, solone czy płaty ze sklepu
Matjasy są delikatniejsze, mniej słone i często wystarczy je moczyć 1–2 godziny. Klasyczne śledzie solone z beczki albo w całych sztukach są twardsze i dużo słoniejsze. Potrzebują nawet 4 godzin, a czasem moczenia przez noc.
Filety z folii lub „w zalewie solnej” zwykle są już obrobione, ale bywają solone z zapasem. Przed jakąkolwiek decyzją trzeba spróbować kawałek ogona. Jeśli sól wyraźnie wychodzi na pierwszy plan, moczenie trzeba przedłużyć.
Przygotowanie krok po kroku
- Jeśli śledzie są w całości, odciąć głowy i ogony, rozciąć brzuch i usunąć wnętrzności. Odfiletować i wyjąć ości, a skórę zdjąć palcami, ciągnąc od strony grzbietu. Przy gotowych filetach wystarczy sprawdzić, czy nie zostały pojedyncze ości.
- Filety przełożyć do miski i zalać zimną wodą (lub od razu mlekiem). Odstawić do lodówki na 2–3 godziny, po godzinie wymienić wodę.
- Spróbować kawałek ryby. Powinna być lekko słona, jak dobra szynka, a nie jak solanka. Jeśli nadal za słona, zalać świeżą wodą albo mlekiem i odstawić na kolejną godzinę.
- Cebulę obrać i pokroić w cienkie półplasterki lub piórka. Wrzucić do sitka, zalać wrzątkiem na około 30–60 sekund, potem przepłukać zimną wodą i dokładnie odsączyć. Ten zabieg usuwa z cebuli ostrość, która potrafi zdominować całe danie.
- Śledzie wyjąć z płynu, osuszyć ręcznikiem papierowym i pokroić w kawałki o szerokości 3–4 cm. Cienkie filety mogą zostać w całości, zwinięte w rulony.
- Słoik porządnie wyparzyć i wystudzić. Na dnie ułożyć warstwę cebuli i kilka ziaren przypraw oraz kawałek liścia laurowego. Następnie śledzie, znów cebula, przyprawy i tak do wyczerpania składników. Ostatnia warstwa to cebula.
- Dodać sok z cytryny lub ocet, jeśli ma być odrobinę świeżej kwasowości. Zalać olejem tak, żeby wszystko było przykryte co najmniej 1 cm warstwą.
- Słoik zakręcić, lekko nim potrząsnąć, żeby uwolnić pęcherzyki powietrza, i wstawić do lodówki na minimum 24 godziny.
Cebulę warto sparzyć nawet wtedy, gdy ma być bardzo wyrazista. Surowa, długo leżąc w oleju, nabiera gorzkawej nuty, której sparzona nie ma.
Jaki olej wybrać
Do delikatnych śledzi najlepiej sprawdza się olej rafinowany, rzepakowy lub słonecznikowy. Jest neutralny i pozwala wybrzmieć rybie, cebuli i przyprawom. Olej tłoczony na zimno ma własny, często ostry smak i nie każdemu pasuje, a w lodówce szybko tężeje. Olej lniany lepiej zostawić na inne okazje, bo przy rybie robi się gorzki.
Oliwa z oliwek też się nadaje, ale tylko łagodna. W lodówce zmętnieje i zgęstnieje, więc słoik trzeba wyjąć na 20–30 minut przed podaniem.
Wartości odżywcze
Porcja ok. 120 g (kilka kawałków śledzia z cebulą i olejem) to orientacyjnie 330–380 kcal, około 16–18 g białka i 28–30 g tłuszczu. Większość tłuszczu pochodzi z oleju, ale sam śledź dostarcza kwasów omega-3, witaminy D i B12. Trzeba pamiętać, że nawet po odmoczeniu ryba nadal jest słona, więc nie warto jej solić dodatkowo ani łączyć z bardzo słonymi dodatkami. Przy diecie z ograniczeniem sodu porcje powinny być mniejsze.
Warianty smakowe
Klasyczna wersja jest najlepsza w prostocie, ale kilka dodatków dobrze działa:
- Do słoika można dodać cienkie plasterki jabłka (np. szara reneta) między warstwami. Dają lekką słodycz i chrupkość.
- Łyżeczka musztardy rozmieszana w odrobinie oleju i wmieszana do całości daje wyraźniejszy, pikantniejszy smak.
- Kilka plasterków ogórka kiszonego lub korniszonów dodaje kwasowości i chrupania.
- Świeży koperek lub pokrojona cebula dymka sprawdzają się dodane tuż przed podaniem, nie na dłuższe leżakowanie w oleju.
Przechowywanie i podawanie
Śledzie w oleju trzymane w lodówce (do 5°C) zachowują dobrą jakość przez 5–7 dni. Muszą być zawsze przykryte olejem, a po każdym nabraniu widelcem trzeba docisnąć zawartość i w razie potrzeby dolać odrobinę oleju. Używać wyłącznie czystych sztućców. Olej nie konserwuje ryby, więc nie warto jej trzymać dłużej, niż podano. Mrożenie gotowych śledzi odpada, bo cebula robi się wodnista, a ryba traci strukturę.
Najlepiej podawać je lekko schłodzone, z gorącymi ziemniakami z wody i koperkiem, albo z razowym chlebem na zakwasie. Pasuje też kwaśna śmietana z odrobiną soli i pieprzu, jeśli ktoś lubi bardziej kremową wersję. Przy stole świątecznym kilka kawałków na małej tacce z cebulą i cytryną na boku wystarczy, bo reszta słoika spokojnie poczeka w lodówce.
Po 2–3 dniach smaki się przegryzają: cebula traci ostrość, a ryba nabiera aromatu przypraw. Dlatego śledzie najlepiej robić z wyprzedzeniem, a nie w dniu podania.
